3840 fans     1287 seguidores     39 seguidores - Club Adiante - Dirixe: Xosé Manuel Lema [Contacto]

A raposa da mordasa, o espíritu do mes de Santiago

A raposa da mordasa, o espíritu do mes de Santiago

Cultura | Publicada: 27/07/2016

Aumentar texto Disminuir texto Reiniciar texto
0
3
0

Email Google+ Pinterest WhatsApp Menéame Chuza! Cabozo

Tempo de lectura: 8 minutos e 52 segundos.

//Rafael Lema//

No presente século estamos asistinto a desaparición de moitas formas da cultura tradicional, en boa parte polo abandono do rural e os cambios da xente na relación coa terra e co traballo da mesma. Así podemos resumir que a xeración dos nosos avós foi o último vencello "a vida", como aínda lle chaman os maiores ao traballo na terra. Os usos e costumes vanse convertendo dun xeito acelerado en valores etnográficos para o estudo e arquivo, en parte recuperados, en parte perdidos, pero xa fosilizados, desprovistos da capacidade de acción, sen forza, como todos os antigos deuses que ficaron sen crentes. Un destes elementos etnográficos xa desaparecidos é a raposa da mordasa, un deses seres míticos que na miña nenez na Ponte do Porto máis me sorprenderon. 

Era por este tempo de fins de xullo, cara as festas de Santiago de Cereixo, cando nas nosas eiras mallaban o centeo. Sendo moi neno acordo malamente imaxes desta tarefa no curro dos meus avós maternos, onde escoitei por vez primeira falar da raposa da mordasa. O conto é que acabando o boureo do centeo cos mallos e rematada a recollida do grau con vasoiras de xesta ainda quedaban anacos de palla misturados cos derraderios grans. Estes restos da malla xúntase e póñense dentro dun feixe de palla que se ata por tres sitios e que lleva por nome "a raposa". Este monllo gárdase ata a sementeira nun aparte do alpendre e logo vai misturado coa semente que se bota nos regos. Nunha ocasión no medio da malla pasou unha brisa de vento saida de non sei onde a mover os pés de millo, e dixo a miña avoa "hai vai a raposa da mordasa". Era moi neno cando acordo ver mallas en Braño ou na Grixa, e só lembro o golpe dos mallos nas lousas e esa raposa tan singular feita de palla no curro familiar, que ao parecer tamén andaba ceiba por entre o millo.

Logo xa viñeron as máquinas, as trilladoras mecánicas, e tamén o centeo e o alcacén foron desaparecendo das leiras da parroquia. Desde os dez ou once anos soía acudir a ver como as máquinas trituraban a palla na horta de Pilar de Eugenia, e cos seus fillos xogaba a tirarme naquel mar dourado e mol. Noutra xornada cando acabamos de xogar coa palla no curro do Sixto de novo volvín a escoitarlle a un dos nenos citar a raposa da mordasa, que seica aparecía de noite e oubeaba entre o millo; o neno escoitárallo á nai, para botarlle medo e que fora cedo para a cama. tamén falabamos da ave da chuvia que anunciaba tormentas, do pándijo que deixaba figos pasos e noces por Reis, do rachón do nadal e o "dios cho paje". Ou de cando san pedro apareceu na grixa reclamando que lle volveran a facer a súa igrexa derrubada.En fin voveume a picar a curiosidade pola tal raposa. Cando lle preguntei a miña avoa por tar ser botouse miña nai no medio e díxome que deixara de contos, pero sabía que algo extraño había detrás daquel animal tan enredante. Pasaron os anos e xa sendo un bacharel, nunha lectura vin una cantarea recollida en Muros por Manuel Fabeiro: "O raposo da morraza velahí vai por entre o millo; ela di que nono come pero vaino chacudindo". Ai estaba de novo o noso becho das leiras de Ponte do Porto polo mes de Santiago, que en Muros era macho e entre nós femia e tiña "mordasa". Dinme conta que se trataba dunha vella crenza, a do espírito do cereal, o que garda a sorte da colleita, unha vella divindade da seitura e dos froitos que os nosos devanceiros veneraban e temían, que honraban pedindo un bo ano de recolleita. Un espírito invocado noutros países europeos en forma de animal mitolóxico.

Na procura de información sobre variantes da nosa raposa din con artículos de Baroja e Xaquín Lorenzo que revalorizaron para min o achádego. Esta mención a un espírito do gran de xullo abarca Europa Central e do Norte; tamén en Francia e Euskadi. Por suposto hai referencias noutras zonas de Galicia como a Limia Baixa. Este ser mitolóxico, garda da sorte da boa colleita, nai do centeo, ou ben no empezo da seitura ou ao rematar a malla é atado nun monllo polo mallador. A gavilla é a representación do ser capturado, para nós unha raposa e noutros puntos un can, lobo, galo. Así, presa, o labrego ten na súa man a nai da fecundidade, esa vella divindidade feminina tan vella coma o agro, pero lieira se anda ceiba por entre o millo, como o demo o día de san bartolo de arou. o que un día lle estragou á miña avoa o algazo que tiña amandado toda a mañá.

Recordei fai pouco cun dos fillos de Pilar de Eugenia, cos que xogaba na eira cando viña a trilladora do Capitán de Vimianzo, a esta raposa da mordasa que oubeaba de noite e movía os pés de millo no interior da ría de Camariñas. E díxenlle que era outro tesouro do patrimonio etnográfico da Costa da Morte que só fica xa nos contos escoitados aos ancestros que xa se foron, e con eles todo un mundo alleo aos cazadores de pokemons e xogos on line. Así que o seguinte paso era contarllo ao mundo nun artículo.

Foto-dreamstime

Se queres podes deixar un comentario sobre esta noticia no Facebook:

Pódeche interesar...

Malestar por las declaraciones del alcalde de Pontedeume sobre el nuevo parque infantil

Malestar por las declaraciones del alcalde de Pontedeume sobre el nuevo parque infantil

Bernardo Fernández afirma que es el primero de la villa en cumplir con la normativa a pesar de que Pontedeume ya cuenta…

Ler máis
Alarma por la presencia de ratas en la plaza de Pontevedra

Alarma por la presencia de ratas en la plaza de Pontevedra

Por las redes circula un vídeo en el que los vecinos persiguen una rata en la plaza de Pontevedra en A Coruña. …

Ler máis
 Vinte e catro obradoiros de emprego na provincia da Coruña

Vinte e catro obradoiros de emprego na provincia da Coruña

O Consello da Xunta aprobou un investimento de 5,4 millóns de euros na provincia.Formación para 440 persoas desemprega…

Ler máis

Noticias sobre A Costa da Morte, as suas comarcas e os seus concellos: Bergantiños, Soneira, Camariñas, Carballo, Cee, Corcubión, Dumbría, Fisterra, Muxía, Vimianzo, Santa Comba e Zas.
Opinión
Día de Galicia - 25 Julio 2017
Enova Energia
Festival da Luz Gadis 2017
KNM Abogados
Verán Xalleiro 2017
Costa Artabra
OndaHit
Auto Xallas 2017
Concello de Dumbría
Concello de Mazaricos
En breves

Adiante TV

Opinión

Día da patria galega/Día de Galicia, xornada de pedagoxía galeguizadora

Xosé González Martínez

Presenciei moitas veces a mesma escena, aínda que con distintos protagonistas. Rematada a manifestación para reclarmar  protección gobernamental p…

Xosé González Martínez
Ler máis

Saiamos a rua a festejar !! Um novo tratado de livre comércio foi un feito!!!

Daniel Lago

Isso seria a lógica mesma, que deveria de funcionar logo da posta em marcha do JEEPA, o acordo de livre comercio entre a UE e o Japão.   Na c…

Daniel Lago
Ler máis

I +D + I + G

Xosé González Martínez

En certa ocasión fun levado a coñecer unha Escola de Negocios dunha entidade financieira. O seu director foime amosando as modernas instalación dot…

Xosé González Martínez
Ler máis

Conversas na Encrucillada

Usamos cookies propias e de terceiros para mostrar publicidade personalizada segundo a súa navegación. Se continua navegando consideramos que acepta o uso de cookies. OK Máis información